Home » Nghiên cứu khoa học » kinh nghiệm » Nghiên cứu khoa học – Hãy bùng cháy

Nghiên cứu khoa học – Hãy bùng cháy

Bài chia sẻ của sinh viên đạt giải cao trong cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học năm 2011 và 2012

1. Đặt vấn đề

Đối với mỗi sinh viên, song hành với nhiệm vụ học tập thì nghiên cứu khoa học là một công việc vô cùng quan trọng và cần thiết. Nó không chỉ giúp ích trong việc nâng cao kiến thức, khả năng hiểu biết, phát triển tư duy và phân tích chiều sâu vấn đề; mà quan trọng hơn hết chính là việc tích lũy kinh nghiệm trong việc thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học, đồng thời là bước đệm hữu ích và vững chắc cho việc thực hiện báo cáo thực tập và khóa luận tốt nghiệp sau này.

Trong vài năm trở lại đây, số lượng đề tài tham dự cuộc thi Sinh viên Nghiên cứu khoa học của Cơ sở II liên tục tăng, đạt khoảng 25-30 đề tài/năm, tuy nhiên con số đó vẫn còn quá ít so với hơn 4.000 sinh viên hệ đào tạo chính quy tại nhà trường. Vậy, phải chăng cuộc thi Sinh viên Nghiên cứu khoa học vẫn chưa đủ thu hút và hấp dẫn đối với sinh viên? Điều này không hẳn chính xác khi hàng năm tại Cơ sở II vẫn có trên 150 đề cương của hơn 500 sinh viên đăng ký tham dự cuộc thi. Vấn đề mấu chốt thật sự là các bạn sinh viên chưa biết cách để theo đuổi và hoàn thành công trình trong suốt khoảng thời gian dài gần 5 tháng của cuộc thi. Trong khuôn khổ bài viết, trên cơ sở kinh nghiệm tích lũy từ 2 cuộc thi sinh viên NCKH năm 2011 và 2012, tác giả sẽ trình bày các cách để “giữ lửa” và hoàn thành một công trình nghiên cứu khoa học sinh viên có chất lượng.

2. Những chia sẻ

2.1. Lựa chọn thành viên nhóm và đề tài nghiên cứu

Để xây được một tòa nhà tốt người ta cần một nền móng vững chắc và những người thợ xây lành nghề, một công trình nghiên cứu khoa học cũng vậy. Trước hết, các bạn phải chọn cho mình những thành viên trong nhóm thật sự thích hợp. Cuộc thi Sinh viên NCKH cho phép mỗi nhóm có tối đa là 5 người, nhưng số lượng không quan trọng, điều quan trọng chính yếu là việc nhóm của bạn có thể làm việc và phát huy hiệu quả của từng cá nhân hay không. Các thành viên trong nhóm cần có sự thấu hiểu cách làm việc và điểm mạnh cũng như điểm yếu của nhau. Đồng thời, nhóm trưởng phải là người nắm bắt toàn bộ vấn đề và phân công nhiệm vụ một cách hợp lý cho các thành viên trong nhóm. Chính từ việc xây dựng một nhóm hiểu rõ và thân thiết với nhau sẽ khiến các thành viên cảm thấy có trách nhiệm với những người còn lại, và họ có thể động viên cùng nhau chia sẻ, vượt qua những giai đoạn khó khăn trong thực hiện đề tài.

Xây dựng được một nhóm hoàn chỉnh, việc tiếp theo là lựa chọn đề tài NCKH thu hút được sự chú ý và thích thú của các thành viên trong nhóm. Đây có lẽ là thử thách đầu tiên đối với các bạn khi tham gia cuộc thi này, bởi mỗi cá nhân theo đuổi những lĩnh vực hoàn toàn khác nhau, mỗi bạn đều muốn phát huy thế mạnh của mình. Điều này khá dễ dàng nếu bạn tham gia với tư cách cá nhân, nhưng sẽ thật sự là vấn đề nan giải khi các bạn tham gia với tư cách là nhóm. Nhóm tham gia cần tìm cho mình một điểm chung về các mảng vấn đề xã hội, kinh tế mà ở đó có những điểm mà các bạn thật sự quan tâm, hoặc có thể đó là vấn đề mà các bạn đang muốn tìm hiểu dù vẫn chưa có nhiều khái niệm về nó. Các bạn có thể sử dụng một số câu hỏi sau để lựa chọn một đề tài phù hợp:

- Lĩnh vực mà các bạn yêu thích, đam mê, muốn theo đuổi là gì? Bạn hiểu được bao nhiêu phần trăm về lĩnh vực đó?

- Bạn có sẵn sàng đón nhận một lĩnh vực hoàn toàn mới và chinh phục nó bằng hết khả năng của mình?

- Bạn đã trang bị được cho bản thân những gì về kiến thức, dữ liệu cho đề tài mình theo đuổi như thế nào? Liệu nó có đủ để hỗ trợ bạn hoàn thành đề tài?

Lựa chọn đề tài, các bạn cần sự cân nhắc kỹ lưỡng nhằm tránh những đề tài hay nhưng lại quá sức bản thân hoặc dữ liệu cho đề tài đó không được công bố rộng rãi; hoặc lựa chọn những đề tài chỉ vì nó hay và bạn có sẵn nguồn tư liệu nhưng thật sự bạn không hứng thú với nó. Những điều này dễ dàng dẫn bạn đến ngõ cụt trong quá trình làm bài, hoặc bạn sẽ dừng cuộc chơi, hoặc bạn sẽ hoàn thành chỉ để được nộp. Chính vì vậy, các bạn cần hiểu rõ những gì mình thật sự có để lựa chọn một đề tài thật sự phù hợp và tạo sự thích thú trong suốt thời gian hoàn thành.

2.2. Phân chia nhiệm vụ theo tiến độ thời gian

Cuộc thi sinh viên nghiên cứu khoa học hàng năm kéo dài khoảng 5 tháng và tất nhiên, cuộc thi diễn ra hoàn toàn độc lập với các hoạt động học tập và thi cử tại trường. Vì vậy, để bảo đảm việc cân bằng thời gian cho cả việc học và thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học một cách hợp lý, chúng ta cần thiết lập ra các mốc thời gian cho tiến độ thực hiện và phải tuyệt đối bảo đảm tuân thủ.

Tác giả xin được lấy ví dụ tiến độ của cuộc thi Sinh viên NCKH 2013 (Kéo dài từ cuối tháng 9/2012 đến giữa tháng 4/2012) để đề xuất cách phân chia nhiệm vụ theo tiến độ của một đề tài 3 chương, cùng với những chia sẻ trong các giai đoạn thực hiện.

Cuối tháng 10: Hoàn thành đề cương và liên hệ với giáo viên hướng dẫn được phân công. Chúng ta cần chủ động liên lạc với các thầy cô giáo, chắc chắn các bạn sẽ nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình, vì phần lớn các giảng viên của Cơ sở II là các thầy cô trẻ và đầy nhiệt huyết, luôn sẵn sàng hỗ trợ các bạn sinh viên. Tác giả từng chứng kiến, có những thầy cô đã trực tiếp gọi điện cho nhóm sinh viên được phân công vì họ chưa liên lạc, riêng điều đó cũng cho thấy được mức độ nhiệt tình của quý thầy cô như thế nào.

Giữa tháng 11: Hoàn thành chương 1 của đề tài nghiên cứu và gửi cho giáo viên hướng dẫn chỉnh sửa. Đây là chương cơ sở lý luận của đề tài và cần có sự liên quan chặt chẽ với nội dung của chương 2 và chương 3, và cũng là nền tảng để các bạn xây dựng nên công trình nghiên cứu của mình. Do vậy, nhóm nghiên cứu cần hoàn thành sớm vì nó sẽ được chỉnh sửa xuyên suốt các giai đoạn tiếp theo, nên không nhất thiết phải tốn nhiều thời gian thực hiện.

Cuối tháng 11 – Giữa tháng 2: Sau khi nhận lại bản sửa chương 1 cùng với các góp ý của giáo viên hướng dẫn, nhóm nghiên cứu cần triển khai thực hiện các nhiệm vụ của chương 2, để bảo đảm các công việc ưu tiên, có thể sử dụng sơ đồ Gantt trong việc phân chia các công việc và nhiệm vụ.

Nếu nhóm có thực hiện việc khảo sát, phỏng vấn các công ty, doanh nghiệp trên địa bàn cần chủ động nhờ giáo viên hướng dẫn tư vấn cách thức, cũng như giới thiệu các công ty quen biết hoặc xin giấy giấy thiệu từ CLB Sinh viên Nghiên cứu khoa học. Đối với các nhóm thực hiện phương pháp nghiên cứu tại bàn, cần đầu tư tìm hiểu các tài liệu, đề tài, luận văn có liên quan đến vấn đề của mình, cũng như các sách, báo, tạp chí của thư viện. Đối với các tài liệu trên Internet, cần phải đảm bảo sử dụng những nguồn có tin cậy và tác giả có uy tín trong lĩnh vực nghiên cứu.

Trong quá trình thực hiện chương 2, đây là chương quan trọng nhất của đề tài chính vì vậy, nhóm thực hiện cần phải liên hệ chặt chẽ để có được sự tư vấn từ giáo viên hướng dẫn, có thể chỉ là 10-15 phút gặp mặt tại trường nhưng những giải đáp từ giáo viên hướng dẫn sẽ giúp ích rất nhiều cho các bạn.

Giữa tháng 2 – Tuần đầu tháng 3: Đây chính là thời gian mà nhóm nộp chương 1 và 2 đã hoàn thiện cho giáo viên hướng dẫn chỉnh sửa. Trên cơ sở những hướng dẫn của giáo viên hướng dẫn, nhóm sẽ bổ sung, điều chỉnh các nội dung cần thiết sao cho các lý thuyết của chương 1 được sử dụng rõ ràng trong chương 2, tức có sự kết nối chặt chẽ giữa lý luận chương 1 vào thực tiễn chương 2. Nội dung của chương 2 là tập trung trình bày thực trạng của vấn đề đang nghiên cứu dựa trên những lý luận đã trình bày trong chương 1. Kèm theo đó là sự phân tích khách quan của chính nhóm thực hiện trong việc thể hiện quan điểm của mình, trình bày những điểm mạnh, những hạn chế còn tồn động của thực trạng nghiên cứu.

Tuần đầu tháng 3 – đến cuối tháng 3: Trên cơ sở những phân tích chi tiết về hạn chế và nguyên nhân của vấn đề còn tồn tại ở chương 2, nhóm sẽ tiến hành trình bày những đề xuất về giải pháp trong chương 3. Đây là chương mà nhóm sẽ trình bày những ý kiến chủ quan, thể hiện sự hiểu biết, khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của bản thân trên cơ sở những phân tích về thực trạng và cơ sở lý luận, cũng như những hiểu biết khác về vấn mà nhóm đã tích lũy qua thời gian nghiên cứu. Tuy nhiên, để đảm bảo các giải pháp đề xuất mang vừa mang tính toàn diện vừa tính chi tiết, nhóm thực hiện cần tham khảo nhiều nguồn tài liệu khác nhau cũng như những tư vấn từ giáo viên hướng dẫn.

Cuối tháng 3 – Giữa tháng 4: Nộp toàn bộ đề tài NCKH hoàn chỉnh cho giáo viên hướng dẫn chỉnh sửa. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện đề tài tổng thể theo các hướng dẫn của giáo viên. Đến giai đoạn này, các bạn cần tập trung cao độ để hoàn chỉnh bài nghiên cứu của mình dựa trên những hướng dẫn của giáo viên. Thông thường, các bạn sẽ gặp khó khăn về việc không tìm được ý khác để chỉnh lại những lỗi được giáo viên hướng dẫn liệt kê, các bạn có thể nhờ sự giúp đỡ từ chính giáo viên hướng dẫn trong việc gợi ý những ý tưởng mới lạ, hoặc tham khảo ý kiến của mọi người xung quanh về đề tài của mình, bởi lẽ GVHD là người nắm rõ đề tài của nhóm và là người có kiến thức chuyên môn nên bạn sẽ dễ dàng có được những gợi ý mới lạ cho bài làm; và những người khách quan nhìn đề tài bạn từ khía cạnh bên ngoài sẽ phát hiện được những điểm bạn đã bỏ sót để giúp bạn nhận ra. Vấn đề khác chính là lỗi chính tả và lỗi định dạng. Các bạn nên đưa bài cho bạn bè để họ giúp bạn kiểm tra kĩ hơn nhằm tránh những lỗi sai sót đáng tiếc khi nộp bài.

15/4/2012: Nộp đề tài cho Câu lạc bộ Sinh viên Nghiên cứu khoa học. Các bạn cũng nên cẩn thận kiểm tra các bản in của đề tài bằng cách in nháp một bản, kiểm tra lại một lẫn nữa tất cả các lỗi chính tả, định dạng đề tài để tránh khi đã in bài hoàn chỉnh vẫn còn lỗi sai. Thời điểm các bạn gửi bài cho Câu lạc bộ và kí tên xác nhận có lẽ là thời điểm các bạn có thể thở phào nhẹ nhõm, nhưng cũng là thời điểm vui sướng nhất khi được chiêm ngưỡng thành quả làm việc sau 5 tháng mệt nhọc và căng thẳng. Đã đến lúc tự thưởng cho bản thân bằng buổi gặp gỡ thoải mái giữa các thành viên trong nhóm.

2.3. Giữ lửa trong quá trình thực hiện đề tài

Đặt ra một kế hoạch với thời gian đảm bảo tiến độ nhưng làm thế nào để bảo đảm cho việc thực hiện nó lại là một vấn đề hoàn toàn khác khi đây là công việc được tiến hành trong thời gian khá dài và đòi hỏi sự tập trung cao độ của tất cả các thành viên tham gia. Sẽ không dễ dàng để các bạn có thể đi đến đích của cuộc thi nếu như các bạn không làm bùng cháy ngọn lửa đam mê ngay bên trong trái tim của bạn và giữ cho nó ngày càng cháy sáng đến những giây phút cuối cùng của cuộc thi. Do vậy, tác giả xin trình bày những kinh nghiệm cá nhân trong việc bùng cháy và duy trì ngọn lửa NCKH đến đích cuối cùng.

- Thái độ nghiêm túc:

Khi đưa ra quyết định tham gia cuộc thi Sinh viên nghiên cứu khoa học, chúng ta cần xác định thái độ của mình khi tham gia NCKH là gì? Chúng ta đã thật sẵn sàng để tham gia và đối đầu với những thử thách đặt ra hay chưa?…Chính việc xây dựng thái độ nghiêm túc cùng tin thần sẵn sàng vượt trở ngại sẽ quyết định tính thành công của bạn khi thực hiện công trình này.

Hơn nữa, thái độ nghiêm túc được thể hiện qua việc các bạn muốn gặt hái những gì từ cuộc thi, đơn giản là thử sức với những khó khăn khi làm bài NCKH, học hỏi kinh nghiệm cho bài thực tập giữa khóa và khóa luận tốt nghiệp, hay cao hơn là đạt được giải trong cuộc thi. Chính những mục tiêu này sẽ gợi cho các bạn con đường các bạn nên đi, bổ sung sức mạnh để các bạn đi hết chặng đường 5 tháng của cuộc thi.

Tất nhiên, không dễ dàng để hình thành thái độ như thế với bản thân nếu như các bạn chưa thật sự nghiêm khắc với cá nhân mình. Các bạn cần tỏ ra nghiêm khắc với bản thân khi thực hiện các mục tiêu này, có thể nó là cuộc chơi nhưng khi đã tham gia cuộc chơi, giải thưởng lớn nhất bạn đạt được chính là chiến đấu đến cùng, không chùn bước trước những khó khăn, thử thách đặt ra. Đây cũng chính là cơ hội để các bạn phát huy các thế mạnh của mình và dần loại bỏ những điểm yếu mà mình đang có.

Chính vì vậy, cần xác định rõ ràng thái độ nghiêm túc của bản thân ngay từ những ngày đầu bước vào cuộc thi. Đó là sẽ điểm tựa vững chắc cho thành công sau này của chính bạn.

- Trách nhiệm với bản thân và các thành viên trong nhóm:

Dù bạn tham gia với tư cách cá nhân hay nhóm, trách nhiệm vẫn là tiêu chí quan trọng đối với chặng đường NCKH. Các bạn cần có trách nhiệm với nhiệm vụ, công việc mình đang đảm nhận và trong khả năng có thể, hoàn thành tốt những điều đó. Công trình NCKH có thể là sản phẩm trí tuệ lớn đầu tiên mà mỗi bạn sinh viên có thể đạt được nếu thật sự đầu tư sức lực và thời gian để hoàn thành.

Đạt mục tiêu, xây dựng thái độ tích cực nhưng nếu bạn không có trách nhiệm để hoàn thành mục tiêu, tuân thủ bảng tiến độ công việc đặt ra thì sản phẩm cuối cùng của bạn cũng chỉ là những chữ cái và con số trên tờ giấy. Nó dường như không thể hiện được sự đầu tư, công sức của bạn, người đọc không nhận ra được bạn trong công trình, sản phẩm của bạn trở nên nhạt nhòa trong trí óc của người đọc; hay thâm chí họ thấy thái độ thiếu nghiêm túc và tôn trọng của bạn đối với bài NCKH. Giống như bạn đang xây một bức tường, nếu bạn chỉ đơn thuần xếp các viên gạch ngày càng lên cao mà thiếu đi sự kỹ lưỡng, chăm chút của bạn cho từng viên gạch được xếp, thì đến một lúc nào đó chính thái độ thiếu trách nhiệm này sẽ đổ sập trước mặt bạn.

Với cá nhân là thế, trách nhiệm đối với các thành viên trong nhóm được thể hiện qua việc các bạn sẵn sàng đóng góp ý kiến với những vấn đề được đặt ra, như chỉ ra những lỗi sai mà các thành viên khác đang mắc phải, góp ý cho những công việc của các thành viên khác, hỗ trợ lẫn nhau để cùng đi đến đích. Vai trò của nhóm trưởng là rất quan trọng khi họ là người bao quát toàn bộ tiến trình để theo dõi suýt sao đối với từng thành viên, sẵn sàng giúp đỡ các thành viên khi cần và là người hiểu rõ tính cách mỗi thành viên để làm việc cùng.

Chính lúc này, nội lực của cả nhóm có lẽ là yếu tố quyết định. Trách nhiệm của nhóm được phân chia thành trách nhiệm của từng cá nhân, để mỗi thành viên sẽ là một viên gạch vững chắc xếp nên thành công của nhóm.

- Tìm kiếm sự giúp đỡ từ mọi người xung quanh:

Một trong những nguyên nhân chính khiến nhiều nhóm nghiên cứu bỏ dở việc thực hiện đề tài là vì không tìm kiếm được sự hỗ trợ kịp thời và thích hợp. Vì vậy, đừng ngần ngại yêu cầu sự giúp đỡ từ mọi người xung quanh chính là điều mà tác giả muốn đề cập đến với các bạn. Ban đầu, bạn có thể nghĩ là vì mọi người xung quanh không nắm rõ những gì các bạn đang làm nên e ngại việc nhờ sự giúp đỡ sẽ có thể vô tình khiến công việc của nhóm trở nên rối ren. Nhưng, các bạn sẽ không thể ngờ được người ngoài luôn có những cái nhìn khách quan và phát hiện được những khía cạnh độc đáo của vấn đề mà chính bản thân người hiểu sâu sắc nó có thể chưa nhìn nhận ra được.

Các bạn nên nhớ rằng khi thực hiện đề tài chúng ta có rất nhiều nguồn hỗ trợ khác nhau: Gần gũi nhất chính là giáo viên hướng dẫn, hãy giữ mối quan hệ chặt chẽ với giáo viên hướng dẫn vì thầy cô chính là những người đưa cho chúng ta những gợi ý đáng giá nhất, nếu giáo viên hướng dẫn của bạn quá bận, hãy chủ động tìm đến các thầy cô giảng dạy các môn trên lớp vì chắc chắn nhu cầu được học hỏi của sinh viên sẽ luôn được giáo viên đáp ứng. Bên cạnh đó để có thể dễ dàng chia sẻ những khó khăn, các bạn có thể tìm đến các anh chị sinh khóa trước, những người đã kinh nghiệm trong việc thực hiện đề tài, vì họ cũng là một nguồn đáng tin cậy để các bạn tham khảo ý kiến; đừng ngừng ngại vì cùng là sinh viên Ngoại thương, chắc chắn mọi người vẫn luôn thân thiện và nhiệt tình hỗ trợ lẫn nhau. Đồng thời, hơn hết CLB sinh viên nghiên cứu khoa học sẽ là một địa chỉ để bạn trình bày những khó khăn và nhận được sự hỗ trợ. Chính những sự giúp đỡ nhiệt tình, hỗ trợ kịp thời của mọi người xung quanh sẽ khiến các bạn gia tăng ý thức, trách nhiệm để hoàn thành tốt đề tài.

- Sự lạc quan và vui vẻ:

Đây có lẽ là điều quan trọng nhất về tinh thần mà bạn nên sở hữu xuyên suốt quá trình làm việc. Nghiêm khắc nhưng không phải là quá nghiêm khắc với bản thân khi thực hiện công trình NCKH. 5 tháng làm việc với mức độ căng thẳng và tập trung, các bạn cần thiết có sự vui vẻ trong khoảng thời gian đó để tinh thần bạn được thoải mái thực hiện các công việc. Chỉ khi thật sự vui vẻ, hứng khởi thì mọi việc sẽ trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn.

Hơn nữa, thái độ lạc quan sẽ là động lực giúp bạn vượt qua những khó khăn gặp phải trong 5 tháng làm việc với cường độ cao. Các bạn nên xây dựng cho mình một viễn cảnh tốt đẹp về ngày nộp bài NCKH, về kết quả của những khó khăn, vì chính những suy nghĩ này sẽ quyết định tới hành động của bạn khi phải đối mặt với khó khăn, thử thách. Đừng quá nghiêm trọng hóa các vấn đề, thử đặt nó dưới con mắt của một đứa trẻ, nhìn nhận mọi thứ một cách đơn giản và trong suốt, nhìn nhận mọi thứ đều nhẹ nhàng và dễ dàng vượt qua.

Không những thế, các bạn có thể tự thưởng cho bản thân và nhóm của mình trong suốt chặng đường làm việc như một phần thưởng nhỏ khi hoàn thành mục tiêu ngắn hạn, nhiệm vụ được giao. Những điều đó sẽ là cho tinh thần bạn thoải mái và vui tươi hơn để bắt đầu các nhiệm vụ và thử thách tiếp theo, đồng thời đó cũng như những điểm dừng chân để bổ sung năng lượng cho một chặng đường dài gian nan.

3. Lời kết

Số lượng và chất lượng các đề tài tham dự cuộc thi Sinh viên NCKH của Cơ sở II đang ngày càng tăng, và chúng ta có quyền tin tưởng vào những kết quả cao hơn trong các giải thưởng cấp thành phố, cấp Bộ trong giai đoạn tới của sinh viên Cơ sở II. Với những chia sẻ dựa trên kinh nghiệm của tác giả chắc chắn là không đủ và không đúng với tất cả mọi người nhưng hy vọng sẽ góp phần để duy trì và thắp sáng được ngọn lửa đam mê nghiên cứu khoa học trong sinh viên các khóa sau.

hoi nghi trao giai 2012 Nghiên cứu khoa học   Hãy bùng cháy

Vương Tuấn Vũ -  Mạch Hải Yến – K48B – CS2

Giải nhì Sinh viên NCKH 2012

Giải ba Sinh viên NCKH 2011